Mesul Müdür Kimdir? Görevleri, Şartları ve Sorumlulukları

İlaçlama firması mesul müdürsüz çalışamaz. Yönetmelik, iş yeri faaliyette olduğu sürece bir mesul müdür bulunmasını zorunlu tutar. İzin başvurusundan denetime, Müdürlükle yazışmadan personel bildirimine kadar firmanın "muhatabı" odur. Bu yazıda Biyosidal Ürünlerin Kullanım Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in (Resmî Gazete, 4 Temmuz 2019, sayı 30821) 8. maddesini ve mesul müdürle ilgili yaptırımları sade bir dille anlatıyoruz.

Mesul müdür kimler olabilir?

Yönetmelik mesleği diploma ile sınırlar (m.8/1, m.4/1-j). Şu diplomalardan birine sahip olunması zorunludur:

• Hekim
• Veteriner hekim
• Eczacı
• Kimyager
• Mühendis: kimya, ziraat, çevre, gıda, su ürünleri veya tütün teknolojisi
• Biyoloji alanında lisans
• Entomoloji veya toksikoloji alanında yüksek lisans ya da doktora

İş yeri sahibi bu mesleklerden birine ait diplomayı taşıyorsa mesul müdürlüğü kendisi de yapabilir (m.8/1).

Danıştay kararı hakkında not. Yönetmelik metnindeki dipnota göre Danıştay Onuncu Dairesi, 10/2/2021 tarihli ve E.:2019/10215 sayılı kararıyla m.4/1-j bendinin ve m.8/1'in üçüncü cümlesinin (diploma listesinin) biyomühendislik bölümü mezunları yönünden yürütmesinin durdurulmasına karar vermiştir. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünün 2024 tarihli mesul müdür eğitimi duyurusunda, bu Danıştay kararı gereği biyomühendislik mezunlarının da eğitime katılımının uygun görüldüğü belirtilmiştir. Başvurmadan önce güncel duyuruyu kontrol edin.

Tek iş yeri kuralı

"Mesul müdür sadece bir iş yerinde mesul müdürlük görevini üstlenebilir" (m.8/1). Mesul müdürün, ekip sorumlusunun ya da uygulayıcının faaliyet alanına bakılmaksızın birden fazla iş yerinde çalıştığı veya işinin başında fiilen bulunmadığı tespit edilirse iş yeri sahibi, mesul müdür ve ekip sorumlusu yazılı olarak uyarılır (m.25/2). Uyarının sonuçları aşağıdaki yaptırımlar bölümünde.

Sertifika şartı

Diploma sahibi kişiler "Bakanlık tarafından belirlenecek eğitim programına katılarak sertifika almak zorundadır" (m.8/1). Eğitimle ilgili metindeki hükümler:

• Mesul müdür eğitimi beş günden az, on günden çok olmamak üzere asgari kırk saattir (m.27/2).
• Eğitim sonundaki sınavda başarılı olanlara Ek-9'daki Mesul Müdürlük Sertifikası düzenlenir (m.27/3).
• Mesul müdür sertifikası olan kişinin ayrıca uygulayıcı eğitimi alması gerekmez (m.27/5).
• Sertifikaların geçerlilik süresi on yıldır; süresi dolanlar asgari sekiz saatlik güncelleme eğitimine alınır (m.27/13).

Uygulamada mesul müdür eğitimi başvuruları, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünün duyurularına göre Çevre Sağlığı Bilgi Sistemi (ÇSBS) üzerinden ve ilan edilen tarih aralığında alınmaktadır; bu yönetmelik hükmü değil, güncel uygulamadır. Ayrıntılar için sertifika yazımıza bakın. İzin başvurusunda ise mesul müdür sözleşmesi, sertifikanın aslı ve mesul müdürün SGK'ya kaydedildiğine ve primlerinin yatırıldığına dair belge istenir (m.6/2-b). Başvurunun tamamı için uygulama izni yazımıza göz atın.

Mesul müdürün görevleri (m.8/2)

Yönetmelik görevleri (a)'dan (j)'ye on üç bent hâlinde sayar. Aşağıdaki tabloda her bendin yanına, pratikte neye karşılık geldiğine dair kısa bir not düştük. Notlar yorumdur, hüküm değildir.

Mesul müdür muhatap kişidir (m.8/3)

"Mesul müdür, iş yerinin işleyişi ve denetimi ile ilgili her türlü işleminde Müdürlük ve Bakanlığın birinci derecede muhatabıdır" (m.8/3). Pratikte Müdürlükle yazışmalar ve denetimle ilgili işlemler önce onun üzerinden yürür. Bu yüzden iletişim bilgilerinin Müdürlükte güncel olması önemlidir.

Mesul müdür ayrılırsa ya da izne çıkarsa (m.8/4)

Yönetmelik süreleri açıkça verir:

1. 48 saat: Mesul müdürün görevinden ayrılması veya görevine son verilmesi hâlinde işletme sahibi en geç 48 saat içinde Müdürlüğe bilgi verir.
2. Bir hafta: Ayrılış tarihinden itibaren en geç bir hafta içinde yeni mesul müdüre ait iş sözleşmesiyle birlikte Müdürlüğe müracaat edilir.
3. Ek süre: Bir hafta içinde yeni mesul müdür tayin edilmezse iş yeri Müdürlükçe uyarılır ve on beş günü geçmemek üzere ek süre verilir.
4. Geçici çözüm: Bu süreler içinde ekip sorumlularından biri mesul müdür olarak görevlendirilir ve durum dilekçeyle Müdürlüğe bildirilir.

Aynı usul izin için de geçerlidir. Mesul müdür aynı yıl içinde, hastalık izni hariç, bir ayı geçmemek üzere yıllık veya mazeret iznine ayrılırsa ekip sorumlularından biri geçici olarak mesul müdür olarak görevlendirilir ve bu durum dilekçeyle bildirilir (m.8/4).

Pratikte: ayrılışı ve izinleri takvimde izleyin; "48 saat" çoğu zaman en kısa kalan süredir.

İş yeri sahibinin sorumluluğu ve ekip sorumlusuyla ilişki

Mesul müdür, "idari işlerden bizzat, diğer işlemlerden ise ekip sorumluları ile birlikte sorumludur" (m.8/1). İdari işlerden, işleyişten ve hizmetin gerektirdiği altyapı olanaklarının sağlanmasından ise iş yeri sahipleri de bizzat sorumludur (m.8/1). Başka bir deyişle yetkiyi mesul müdüre devretmek, sorumluluğu devretmez.

Mesul müdür aynı zamanda ekip sorumlusu olabilir (m.9/2). Bu durumda Ek-1'i düzenleme, atıkların toplanması ve kazaların bildirilmesi gibi m.9/3'teki ekip sorumlusu görevleri de ona geçer. İlkyardım çantası konusunda mesul müdür ve iş yeri sahibi ayrı ayrı sorumludur (m.14). Kaza ve zehirlenmelerde ise ekip sorumlusu, mesul müdür ve iş yeri sahibi ayrı ayrı sorumludur (m.15).

Mesul müdürle ilgili yaptırımlar (m.25)

Metindeki "üç kez uyarı" ifadesini mesul müdürün kendi sertifikası için m.25/6, iş yeri izni için m.25/3 düzenler. İkisi ayrı sonuçlar doğurur.

Pratikte mesul müdür görevini yazılı bir görev takvimiyle yürütürse (bildirimler, personel değişikliği, sağlık kontrolleri) üç uyarı sınırına yaklaşmadan sorunları yakalar. Bu takvimi Biyotakip gibi bir yazılımda ya da basit bir tabloda tutabilirsiniz; yükümlülük her durumda mesul müdür ve iş yeri sahibindedir.

Sık sorulan sorular

Mesul müdür iki firmada çalışabilir mi?

Hayır. Yönetmelik, mesul müdürün yalnız bir iş yerinde görev üstlenebileceğini söyler (m.8/1). Birden fazla iş yerinde çalıştığı tespit edilirse uyarı yapılır (m.25/2).

İş yeri sahibi diplomalıysa mesul müdür tutmak zorunda mı?

İş yeri sahibi yukarıda sayılan mesleklerden birine ait diplomaya sahipse mesul müdürlüğü kendisi yapabilir (m.8/1). Yine de eğitim programına katılıp sertifika alması gerekir.

Mesul müdür ekip sorumlusu olabilir mi?

Evet. "Mesul müdür aynı zamanda ekip sorumlusu olabilir" (m.9/2).

Mesul müdür bir ay izne çıkarsa ne olur?

Ekip sorumlularından biri geçici olarak mesul müdür görevlendirilir ve durum dilekçeyle Müdürlüğe bildirilir (m.8/4). Dilekçenin ayrıntıları için il sağlık müdürlüğünüzle teyit edin.

Yeni mesul müdür bulunamazsa faaliyet durur mu?

Yönetmeliğe göre bir hafta içinde atama yapılmazsa uyarı ve en fazla on beş günlük ek süre verilir; bu sürelerde ekip sorumlularından biri görevlendirilir (m.8/4). Sürenin sonunda ne olacağına dair ayrı bir hüküm bulunmaz; il sağlık müdürlüğünüzle teyit edin.

Dayanak: Biyosidal Ürünlerin Kullanım Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (RG 04.07.2019, 30821), m.4/1-j, m.6/2-b, m.8, m.9, m.14, m.15, m.25, m.27. Yürürlükteki metni mevzuat.gov.tr'den kontrol edin.