Biyosidal Ürün Uygulayıcı ve Mesul Müdür Sertifikası: Eğitim, Sınav, Yenileme

İlaçlama sektöründe çalışmanın kapısı sertifikadır. Mesul müdür de, sahada ürün uygulayan kişi de Bakanlığın belirlediği eğitime katılıp sınavı geçmek zorundadır. Bu yazıda Biyosidal Ürünlerin Kullanım Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'e (Resmî Gazete, 4 Temmuz 2019, sayı 30821) göre iki sertifikanın nasıl alındığını, ne kadar geçerli olduğunu, nasıl yenilendiğini ve hangi durumlarda iptal edildiğini anlatıyoruz. Sayıları yönetmelik metninden birebir aldık.

İki sertifika, iki yol: karşılaştırma

Mesul müdür sertifikasına sahip kişinin ayrıca uygulayıcı eğitimi almasına gerek yoktur (m.27/5). Mesul müdür aynı zamanda ekip sorumlusu olabilir (m.9/2). Mesul müdürün görev ve şartları için mesul müdür yazımıza bakın. 4/1-j bendi ve 8/1 üçüncü cümlenin biyomühendislik bölümü mezunları yönünden yürütmesi Danıştay Onuncu Dairesinin 10/2/2021 tarihli ve E.2019/10215 sayılı kararıyla durdurulmuştur. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünün 2024 tarihli eğitim duyurusunda, bu karar gereği biyomühendislik mezunlarının da mesul müdür eğitimine katılımının uygun görüldüğü belirtilmiştir.

Mesul müdür eğitimine başvuru

Mesul müdür olmak isteyenler, ekinde diploma fotokopisinin yer aldığı dilekçeyle Bakanlığa başvurur. Başvurusu kabul edilenler eğitime katılır. Eğitim almaya hak kazananlar eğitim yerinde şunları getirir (m.27/3):

• onaylı diploma fotokopisi,
• iki adet fotoğraf,
• T.C. kimlik numarası yazılı kimlik fotokopisi,
• mesul müdürlük eğitimi kurs kayıt ücretinin yatırıldığına dair para makbuzunun aslı.

Uygulamada başvurular, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünün ilan ettiği tarih aralığında Çevre Sağlığı Bilgi Sistemi (ÇSBS) üzerinden alınır; 2024 duyurusunda ön onay verilen adayın ücret dekontunu üç gün içinde sisteme yüklemesi istenmiş ve kesin liste dekont yükleme sırasına göre belirlenmiştir. Ücretin tutarı yönetmelikte yazmaz, her dönemin duyurusunda ilan edilir. Eğitimin içeriği Ek-8'deki "Mesul Müdür Eğitimi Temel İçeriği"ne göre belirlenir. Eğitim sonunda yapılan sınavda başarılı olanlara Ek-9'daki Mesul Müdürlük Sertifikası düzenlenir.

Uygulayıcı eğitimine başvuru

Uygulayıcı olmak isteyenler Bakanlıkça yetkilendirilen kurum ve kuruluşlara dilekçeyle başvurur. En az ilkokul mezunu olmak zorunludur. Eğitim, Ek-7'deki "Biyosidal Ürün Uygulayıcı Eğitimi Temel İçeriği"ndeki dersleri kapsar (m.27/7). Eğitim, Bakanlıkça yetkilendirilen meslek kuruluşu, üniversite veya Müdürlük tarafından verilir (m.27/4). Eğitim verecek kurum, bulunduğu ilin dışında eğitim yapacaksa en az beş gün önce o ilin Müdürlüğüne başvurup izin almak zorundadır (m.27/9). Uygulamada il sağlık müdürlükleri bu eğitimleri kendi internet sitelerinden duyurur; duyurularda eğitim tarihi, üç günlük program, ücret ve başvuru dilekçesi yer alır. Ücret ilden ile ve yıldan yıla değişir. Yakınınızdaki eğitimi il sağlık müdürlüğünüzün duyurularından takip edin.

Sertifika, ancak sağlık şartları da sağlanıyorsa uygulayıcı olarak çalışmaya yeter. Uygulayıcı olarak çalıştırılacak kişi 17. maddeye aykırı olmayan ve 18. maddedeki sağlık raporuna sahip olmalıdır (m.10/1). Ayrıntı için personel sağlık kontrolleri yazımıza bakın.

Devam zorunluluğu ve sınav kuralları

• Eğitim programlarına devam edilmesi esastır. Üç ve daha fazla derse katılmayan adayın eğitimi sonlandırılır ve sınava alınmaz (m.27/10).
• Sınavda en az yirmi beş soru sorulur (m.27/11).
• Başarılı sayılmak için eğitim yerinde yapılan sınavda 100 tam puan üzerinden 70 ve üzeri puan almak zorunludur (m.27/11).
• Sınava geç gelen, kopya ve yardımlaşma teşebbüsünde bulunan adayların sınavı iptal edilir ve başarısız sayılır (m.27/11).
• Sınavda başarısız olan veya sınavı iptal edilen katılımcının, sonraki eğitimlerin sonundaki iki sınava daha katılma hakkı vardır. Bu sınavlara katılmayan veya başarısız olanlar sertifika talep ederse yeniden eğitime katılmak zorundadır (m.27/12).

Geçerlilik, güncelleme ve yenileme

Sertifikaların geçerlilik süresi on yıldır. Süresi dolan sertifika sahipleri, yapılacak değerlendirmenin sonucuna göre asgari sekiz saatlik güncelleme eğitimine tabi tutulur ve sertifikaları yenilenir (m.27/13). Güncelleme eğitiminin usulü yönetmelikte ayrıca yazmaz. Uygulamada Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, mesul müdür güncelleme eğitimini duyuruyla açmaktadır: 2025'te süresi dolan ya da 31.12.2025 itibarıyla dolacak sertifika sahipleri için eğitim, Bakanlığın Uzaktan Sağlık Eğitim Sistemi (USES) üzerinden çevrim içi yapılmış ve sertifika için tüm derslerin süre ve içerik olarak tamamlanması istenmiştir. İl sağlık müdürlükleri de uygulayıcılar için ayrıca güncelleme eğitimi duyurmaktadır. Sertifika bitişine yaklaşan personeliniz için bu duyuruları takip edin. Önerimiz, her personelin sertifika bitiş tarihini dosyada ve takvimde ayrıca işaretlemenizdir.

Sertifika kaybolur ya da okunmayacak şekilde tahrip olursa yeniden sertifika alınması gerekir. Dilekçeye, kayıp halinde kayıp ilanı verilmiş gazete, tahribat halinde bozulan sertifika, ayrıca iki fotoğraf, T.C. kimlik numarası yazılı kimlik fotokopisi ve sertifika yenileme ücreti eklenir; mesul müdür sertifikası için Genel Müdürlüğe, uygulayıcı sertifikası için Müdürlüğe başvurulur (m.27/14).

Ekip sorumlusu olmanın şartları (m.9)

Uygulamayı fiilen yürütecek ekipte sorumlu olarak aşağıdakilerden birinin bulunması zorunludur (m.9/1):

• a) Yönetmelikte sayılan sağlık, kimya, veteriner, laboratuvar, ziraat, çevre sağlığı ve gıda alanlarındaki meslek gruplarından olup uygulayıcı sertifikasına sahip olanlar,
• b) En az lise mezunu olup biyosidal ürün uygulama sertifikasına sahip ve 3 yıl uygulama tecrübesi olanlar,
• c) 8. maddede mesul müdür olabileceği belirtilen meslek mensuplarından mesul müdür veya uygulayıcı sertifikalarından birine sahip olanlar.

Mesul müdür aynı zamanda ekip sorumlusu olabilir (m.9/2). Ekip, en az iki, en fazla on kişiden oluşur (m.4/1-f). Ekip sorumlusunun görevleri arasında her uygulama için Ek-1 formunu düzenlemek de vardır; konu için Ek-1 yazımıza bakın.

Kimlik kartları: Ek-11 ve Ek-12 (m.7)

İzin/bildirim belgesi düzenlenen yerlerde çalışacak mesul müdürlere Ek-11'deki Mesul Müdür Kimlik Kartı, uygulayıcılara Ek-12'deki Biyosidal Ürün Uygulayıcı Kimlik Kartı düzenlenir. Uygulama esnasında kimlik kartlarının görünecek şekilde kişilerin üzerinde bulunması zorunludur. Mesul müdür veya uygulayıcı işten ayrılır ya da iş değiştirirse kimlik kartı tutanak karşılığı Müdürlüğe teslim edilir (m.7/3). Pratikte bu, sahaya çıkan her personelin kartı yanında olması ve ayrılanların kartlarının tutanakla teslim edilmesi demektir. İzin süreci için izin başvurusu yazımıza bakın.

Sertifikanın iptali (m.25)

Pratikte iptal yalnız kişiyi değil firmayı da etkiler: iş yeri faaliyette olduğu sürece bir mesul müdür bulunması zorunludur (m.8/1). İş yerleri için ayrı yaptırımlar da m.25'te düzenlenmiştir. Tüm başlıklar için denetim kontrol listesine bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Mesul müdür sertifikası olan kişi ayrıca uygulayıcı eğitimi almak zorunda mı?

Hayır. Mesul Müdür Sertifikasına sahip kişinin ayrıca uygulayıcı eğitimi almasına gerek yoktur (m.27/5).

Sertifika ne kadar geçerli?

Sertifikaların geçerlilik süresi on yıldır. Süre dolunca değerlendirme sonucuna göre asgari sekiz saatlik güncelleme eğitimiyle sertifika yenilenir (m.27/13).

Sınavdan kaç puan almak gerekir? Kalırsam ne olur?

100 tam puan üzerinden 70 ve üzeri gerekir. Başarısız olan veya sınavı iptal edilen katılımcının sonraki eğitimlerin sonundaki iki sınava daha girme hakkı vardır; bunlara girmeyen veya geçemeyen sertifika talep ederse yeniden eğitime katılır (m.27/11, m.27/12).

İlkokul mezunu biri uygulayıcı olabilir mi?

Evet, uygulayıcı olmak için en az ilkokul mezunu olmak yeterli eğitim şartıdır (m.27/7). Ancak ekip sorumlusu olmak için ek şartlar aranır (m.9/1) ve sağlık raporu şartı da ayrıca gerekir (m.10/1).

Kimlik kartını sahada taşımak zorunlu mu?

Evet. Uygulama esnasında kimlik kartlarının görünecek şekilde kişilerin üzerinde bulunması zorunludur (m.7/3).

Dayanak: Biyosidal Ürünlerin Kullanım Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete, 04.07.2019, sayı 30821), madde 4, 7, 8, 9, 10, 25 ve 27 ile Ek-6, Ek-7, Ek-8, Ek-9, Ek-11 ve Ek-12. Yürürlükteki metni mevzuat.gov.tr'den kontrol edin.