İlaçlama Personeli Sağlık Kontrolleri ve Kolinesteraz Ölçümü

İlaçlamada sağlık kontrolü, yönetmeliğin açıkça düzenlediği ve denetimde dosyadan sorulan bir konudur. Kimlerin rapor alacağı, kontrolün ne sıklıkla tekrarlanacağı ve kolinesteraz sonucu normal çıkmayan bir çalışana ne olacağı Biyosidal Ürünlerin Kullanım Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in (Resmî Gazete, 4 Temmuz 2019, sayı 30821) 18. maddesinde yazılıdır. Bu yazıda o maddeyi ve onunla bağlantılı 17, 10, 8 ve 19. madde hükümlerini sade bir dille özetliyoruz.

Kimler sağlık raporu almak zorunda?

Yönetmelik, "hazırlama ve uygulama işlerinde fiilen çalışacak olanlar"ın işe başlamadan önce sağlık raporu almasını ister (m.18/1). Ölçüt unvan değil, işin fiilen yapılmasıdır: ürün hazırlayan ya da uygulayan herkes kapsamdadır. Uygulayıcı olarak çalıştırılacak kişinin de 18. maddede belirtilen sağlık raporuna sahip olması gerekir (m.10/1).

İşe giriş raporu ve geçerliliği

Rapor alındığı tarihten itibaren "bu Yönetmelik kapsamında olan iş yerleri değişikliklerinde bir yıl geçerli sayılır" (m.18/1). Yani rapor, kapsamdaki iş yerleri arasında geçişte de bir yıl boyunca kullanılabilir.

Raporda şunların belirlenmesi zorunludur (m.18/2):

• Kişinin astım, KOAH gibi kronik solunum yolu hastalıkları, alerjik hastalıkları, cilt hastalıkları ve nörolojik hastalıklarının bulunup bulunmadığı,
• kanda cholinesteras enzim seviyesi ölçümü,
• diğer sağlık kontrolleri yapılarak kişinin bu işe uygun olduğu.

Sağlık raporunu hangi kurumdan ve hangi usulle alacağınızı yönetmelik ayrıca düzenlemez. Personel dosyası hükmü işçiler için "iş yeri hekiminden" alınan rapordan söz eder (m.19/1). Uygulamada hangi kurumun raporunun kabul edildiğini il sağlık müdürlüğünüzle teyit edin.

Çalışırken periyodik kontroller

Çalışan bu işte çalıştığı sürece on iki (12) ayda bir şunlardan geçirilir (m.18/3):

• genel sağlık kontrolü ve nörolojik muayene,
• kanda cholinesteras enzim seviyesinin ölçülmesi.

Pratikte bu, her çalışan için bir yıllık takvim demektir. Önerimiz, her personelin son kontrol tarihini ve bir sonrakinin tarihini tek bir listede tutmanızdır. Yönetmelik bu kontrollerin ne kadar önce yapılacağını ya da süre aşımında tanınan ek süreyi yazmaz; bu konuda il sağlık müdürlüğünüzün uygulamasını teyit edin.

Kolinesteraz ölçümü: kimde, ne zaman, sonuç normal dışı çıkarsa

Yönetmelik "normal sınırlar"ı bir sayıyla tanımlamaz; değerlendirmeyi yapan hekimdir. Bu yazıda tıbbi bir değer ya da yorum vermiyoruz. Sonucun anlamı ve tedavi için çalışanınızın hekimine başvurmasını sağlayın. Yönetmeliğin hükmü açıktır: sonuç normal dışıysa çalışan bu işlerde çalıştırılamaz. Önerimiz, bu durumda çalışanın sahadan çekildiği tarihi ve yeniden görevlendirme için alınan hekim raporunu dosyaya koymanızdır.

Kimler çalıştırılamaz? (m.17)

17. madde, ürün hazırlama ve uygulama işlerinde şu kişilerin çalıştırılamayacağını söyler:

• hamile kadınlar,
• 18 yaşından küçükler,
• işitme ve görme engelli olanlar,
• ağır psikiyatrik bozukluğu olanlar,
• uyuşturucu bağımlısı veya alkolik olduğu sağlık raporuyla sabit kişiler.

Aynı maddede çalışma süresi sınırı da vardır: fiilen ürün hazırlama ve uygulama işlerinde çalışanlar "günde devamlı olarak 3, toplam 6 saatten fazla" çalıştırılamaz. Ara dinlenme bu sürelerden sayılmaz. Maddedeki "yolda geçen süreler ve benzeri durumlar" ibaresi Danıştay Onuncu Dairesinin 26/4/2021 tarihli ve E.2019/10131, K.2021/1936 sayılı kararıyla iptal edilmiştir; yani yönetmelik metninde bu ibare artık yoktur. Çalışma saatlerini nasıl hesaplayacağınız konusunda il sağlık müdürlüğünüzün görüşünü almanız iyi olur.

Uygulayıcı olmanın şartları (m.10)

Uygulayıcı olarak çalıştırılacak personel, 17. maddeye aykırı olmayan ve 18. maddedeki sağlık raporuna sahip olup Bakanlıkça belirlenen eğitime katılmış ve sertifika almış kişilerden oluşur (m.10/1). Yani sağlık raporu, sertifikayla birlikte aranan ikinci şarttır. Sertifika konusu için uygulayıcı sertifikası yazımıza bakabilirsiniz. Ayrıca çalışan bütün personelin kıyafet ve donanımı iş esnasında amacına ve talimatlara uygun kullanma zorunluluğu vardır (m.10/2).

Mesul müdürün görevi

Mesul müdürün görevleri arasında "çalışan personelin gerekli görülen tetkiklerini ve muayenelerini periyodik olarak yaptırmak" sayılmıştır (m.8/2-h). Mesul müdür ayrıca denetim sırasında yetkililere gereken bilgi ve belgeleri sunmak zorundadır (m.8/2-f). Mesul müdürün diğer görevleri için mesul müdür yazımıza bakın.

Personel dosyasına giren sağlık belgeleri (m.19)

İş yerinde mesul müdür, ekip sorumlusu ve ürün hazırlama ile uygulama işlerinde çalışan işçiler için ayrı ayrı birer dosya tutulur. İşçilerin dosyasında şunlar saklanır (m.19/1):

• işçilerin bu işte çalışmasında sakınca olmadığına dair, göreve başlamadan önce iş yeri hekiminden alacakları sağlık raporu,
• periyodik sağlık kontrollerine ait raporlar.

Aynı dosyada sözleşme sureti, unvanı gösterir belge ve fotoğraflı nüfus cüzdanı sureti de bulunur. Dosyanın tamamı için kayıtlar ve personel dosyaları yazımıza bakın.

Sağlık verisi ve KVKK: genel bilgi

Sağlık raporu ve kolinesteraz sonucu sağlık verisidir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 6. maddesine göre sağlıkla ilgili veriler "özel nitelikli kişisel veri" sayılır ve daha sıkı korunur. Bu belgeleri herkesin açabileceği ortak klasörlerde değil, yetkisi sınırlı kişilerin erişebildiği bir yerde tutmanız yerinde olur. Ayrıntılı yükümlülükler için hukuk danışmanınıza başvurun.

Eksiklik ve ihlalin sonucu

17, 18 ve 19. maddelerde belirtilen gereklerin ihmal ve ihlali halinde iş yerine uyarı yapılır ve on beş (15) gün süre verilir. Süre sonunda eksiklik giderilmemişse iş yerinin faaliyeti, yönetmeliğe uygun hâle getirilinceye kadar durdurulur (m.25/4). Denetim öncesi önerimiz: her personel dosyasında geçerli bir işe giriş raporu ve son 12 ayın kontrol raporunun bulunduğunu kontrol etmektir. Tüm denetim başlıkları için denetim kontrol listesine bakabilirsiniz.

Biyotakip gibi bir yazılımda her personelin kontrol tarihlerini ve bir sonraki tarihi tutmak, sürenin kaçırılmasını önlemenin pratik bir yoludur.

Sık sorulan sorular

İşe giriş raporu kaç yıl geçerlidir?

Yönetmelik, raporun alındığı tarihten itibaren kapsamdaki iş yerleri değişikliklerinde bir yıl geçerli sayılacağını söyler (m.18/1). Çalışırken de 12 ayda bir kontrol zorunludur (m.18/3).

Kolinesteraz ölçümü yalnız işe girişte mi yapılır?

Hayır. İşe girişte rapora dahildir (m.18/2) ve çalışan bu işte çalıştığı sürece 12 ayda bir tekrarlanır (m.18/3).

Kolinesteraz sonucu normal sınırlar dışında çıkan çalışan ne yapar?

Gerekli tedavisi yapılıp sağlığına kavuşana kadar ürün hazırlama ve uygulama işlerinde çalıştırılamaz (m.18/3). Tedaviyi hekim yönlendirir; sonucun yorumu için çalışanın hekimine başvurmasını sağlayın.

Sağlık kontrollerini kim yaptırır?

Mesul müdürün görevleri arasında, çalışan personelin gerekli görülen tetkik ve muayenelerinin periyodik olarak yaptırılması vardır (m.8/2-h). Mesul müdürün idari işlerinden iş yeri sahipleri de bizzat sorumludur (m.8/1).

18 yaşından küçük biri çırak olarak çalışabilir mi?

Ürün hazırlama ve uygulama işlerinde 18 yaşından küçükler çalıştırılamaz (m.17/1).

Dayanak: Biyosidal Ürünlerin Kullanım Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete, 04.07.2019, sayı 30821), madde 8, 10, 17, 18, 19 ve 25; 6698 sayılı Kanun m.6 (genel bilgi). Yürürlükteki metni mevzuat.gov.tr'den kontrol edin.